Imieniny: Janusz, Konrad, Albert, Maria, Regina
<<< SZCZEGÓLNIE POLECAM
[ pokaz spis ]
Konserwacja 100-letniego KRZYŻA W ZESŁAWICACH.
z cyklu "Zabytki Nowej Huty"

Tzw. Boża Męka - krzyż drewniany z 1906 r., stojący wśród drzew, na niewielkiej skarpie przy drodze do Raciborowic, był w bardzo złym stanie technicznym. Pęknięty trzon pionowy został sklamrowany stalowymi płaskownikami prawdopodobnie jeszcze w latach 50 tych. Drewno w wielu miejscach zbutwiałe. Cała sylweta krzyża przechylona w prawo. Nie będę tu szczegółowo opisywał samego krzyża gdyż jego opis znajduje się w dziale Kapliczki. Przedstawię tylko moje działania poprzedzających rozpoczęcie prac konserwatorskich i sam przebieg tych prac.

Foto: sklamrowane pionowe ramię krzyża - stan z grudnia 2005 r.

Jako społeczny opiekun zabytków, w dniu 25.10.2005 r. zgłosiłem do Wydziału Kultury i Dziedzictwa Narodowego Urzędu Miasta Krakowa konieczność pilnego przystąpienia do ratowania zabytkowego krzyża. Uznając jego wartość oraz widząc stan zachowania, Miejski Konserwator Zabytków wpisał obiekt na listę kapliczek i krzyży przydrożnych przewidzianych do konserwacji w 2006 r. zaznaczając, że realizacja zależeć będzie od przyznania środków przez gminę Kraków. Zasugerował też znalezienie sponsora, który sfinansowałby odnowienie.
15.01.2006 r. zwróciłem się do Rady Dzielnicy XVII, na terenie której znajduje się krzyż, z prośbą o ujęcie w planach budżetowych br. renowacji krzyża. Było to możliwe gdyż stoi on w pasie przydrożnym, na gruncie należącym do Skarbu Państwa. Dodatkową, sprzyjającą sytuacją była planowana modernizacja drogi do Raciborowic.
Uchwałą Nr L/339/2006 z dnia 31.08.06 Rada Dzielnicy XVII przeznaczyła kwotę 20.000 zł na „rewaloryzację zabytkowego krzyża przy skrzyżowaniu ulic Ku Raciborowicom i Gustawa Morcinka”. W dniu 14.09.2006 r. przedstawiciele Wydziału Kultury i Dziedzictwa Narodowego – Oddziału Ochrony Zabytków, Pani Elżbieta Wyszyńska, oraz Krakowskiego Zarządu Komunalnego, Pani Agnieszka Skaza, ustaliły ogólny zakres prac konserwatorskich.

Foto: Uchwała Nr L/339/2006 i Uchwała Nr LI/343/2006

Przyznana wcześniej kwota, Uchwałą Nr LI/343/2006 z dnia 20.09.06 została zredukowana do 12.000 zł. Krakowski Zarząd Komunalny, nadzorujący prace w imieniu gminy Kraków, wybrał wykonawcę – Pracownię Luizy Zając – Siedleckiej i Elżbiety Widerskiej. Szczegółowy program konserwatorski na zdjęciu poniżej

Do prac przystąpiono 28.10.2006 r. wyjmując krzyż z betonowego fundamentu i przewożąc go do pracowni.

Foto: program prac konserwatorskich


Foto: demontaż krzyża w dniu 28.11.2006 r. - zdjęcie wykonane przez konserwatora, Panią Elżbietę Widerską

Po miesiącu, w dniu 30.11.2006 r. miałem możliwość odwiedzenia pracowni konserwatorskiej. Rozebrane elementy krzyża zostały już zaimpregnowane.
Poniżej zdjęcia przedstawiające stan krzyża w trakcie prac. Widać na nich uzupełnienia drewnem zbutwiałych fragmentów ramienia poziomego, uzupełnienia masą trocinowo-żywiczną mniejszych ubytków. Po zdjęciu klamrowania ukazało się pionowe pęknięcie słupa krzyża, które wymagało sklejenia i uzupełnienia głębokich ubytków.



Foto: krzyż i rzeźba Chrystusa w trakcie konserwacji

W dniu 9.12.2006 r. krzyż, po konserwacji, powrócił na swoje miejsce. Wykorzystując dotychczasowy fundament osadzono w nim stalowy dwuteownik stanowiący wzmocnienie i usztywnienie konstrukcji krzyża. Jego stopa osadzona została w stalowej ramie gwarantującej stabilność i izolującej drewno od wilgoci.
Odsłonięte, wyryte na bokach krzyża, symbole Męki Pańskiej zostały wyeksponowane przez delikatne podkreślenie ich konturów. Ukazały się, niewidoczne dotychczas: serce, sakwa ze srebrnikami i rękawica. Cała konserwacja uwydatniła wspaniałą fakturę wiekowego drewna dębowego zachowując jego naturalny szary kolor.
Postać Ukrzyżowanego Chrystusa została również odnowiona. Po odczyszczeniu odlew został pokryty podkładem miniowym i pomalowany złotą farbą. Te same zabiegi wykonano również przy titulusie – tabliczce żeliwnej z napisem INRI (Iesus Nazarensis Rex Iudeorum), umieszczonej nad głową Chrystusa.




Foto: krzyż po konserwacji

Jeszcze wyjaśnienie dotyczące pochodzenia krzyża.

Na podstawie zebranych informacji podawałem dotychczas, że krzyż ufundowany został przez Piotra Poznańskiego, mieszkańca Krzesławic. Na załączonej fotografii jego portret pokazany mi przez wnuka, też Piotra, mieszkającego obecnie w Zesławicach, w domu zbudowanym jeszcze przez dziadka. Jednakże w czasie prowadzonych prac konserwatorskich przez Panią Elżbietę Widerską zgłosił się do niej mieszkaniec Kantorowic, Józef Bochenek, przekazując informację, iż fundatorem zesławickiego krzyża była jego babcia, Regina Bochenek. Według przekazów rodzinnych Regina Bochenek, po śmierci syna postanowiła ufundować 3 kapliczki. Pierwsza, w formie żeliwnej pasji osadzonej na kamiennym cokole, stanęła w 1876 r. w Kantorowicach przy ul. Zakole. Druga, podobna w formie, stanęła w 1880 r. w Grębałowie u zbiegu ulic Kantorowickiej i Morcinka. Gdy na trzecią zabrakło pieniędzy, ufundowała „tylko” drewniany krzyż. I to ma być ten krzyż w Zesławicach.
Może uda mi się dotrzeć do jakichś ksiąg parafialnych, aby sprawdzić, która wersja jest prawdziwa. Na razie jednak podaję obydwie.

Foto: Portret Piotra Poznańskiego odnaleziony w starym domu w Zesławicach

Foto: zdjęcie Piotra Poznańskiego po obróbce cyfrowej wykonanej przez Adama Gryczyńskiego

Antoni Łapajerski
/grudzień 2006 r./


: Reklama : Patronat : Autorzy : Copyright 2004 - 2009 © NHMZ : v3.3 :