Imieniny: Anatol, Sędzimir, Feliks, Rafał, Edmund, Edyta
<<< SZCZEGÓLNIE POLECAM
[ pokaz spis ]
"Rekonstrukcja i konserwacja KOŚCIOŁA W KRZESŁAWICACH" część III – Konserwacja ołtarza głównego
z cyklu "Zabytki Nowej Huty"

Późnobarokowy ołtarz główny, przeniesiony do Krzesławic razem z całym kościołem, pochodzi z drugiej połowy XVIII w. i powstał w miejscu starszego, zapewne średniowiecznego ołtarza skrzyniowego. Autor, szkoła, warsztat, nie są znane. Brak jest informacji o tym retabulum w nielicznych zachowanych źródłach i dokumentach dotyczących kościoła w Jaworniku.
Rekonstrukcję i konserwacje ołtarza głównego wykonano w latach 1996 -1997. Dla celów transportowych, w Jaworniku ołtarz został rozebrany. Dzięki temu odnaleziono zachowane na nim napisy odnoszące się do faktu wykonania i renowacji ołtarza w XIX w. Wprawdzie napis informuje, że w roku 1876 ołtarz ten wykonał Wawrzyniec Płecki z Wadowic oraz terminator stolarski Julian Moser, to jednak Jerzy Żmudziński /autor dokumentacji historycznej krzesławickiego ołtarza/ uznał, iż w tym roku został albo w całości albo w dużej części wykonany na nowo, przy zachowaniu formy późnobarokowej i wykorzystaniu oryginalnych rzeźb i elementów dekoracyjnych. Takie działania były dość częste w 2 połowie XIX wieku. M.in. pochodzący z 1650 r. ołtarz główny katedry wawelskiej został na nowo zbudowany po 1871 roku z wykorzystaniem pierwotnych elementów.

Konserwację ołtarza głównego rozpoczęto od uzupełnienia zniszczonych XVII-wiecznych elementów i ustawienia szafy ołtarzowej w prezbiterium. Najbardziej zniszczona była dolna część podstawy ołtarza, która w Jaworniku stała bezpośrednio na ziemi. Trudno było znaleźć konserwatora konstrukcji drewnianych, który podjąłby się rekonstrukcji ołtarza. W końcu wykonał to Franciszek Polański ze Smardzowic. Wykonując rekonstrukcję dekoracji pozłotniczej pozostawiono ostatnią warstwę malarską szafy ołtarzowej – marmuryzację z 1921 r.
Część rzeźb zdobiących ołtarz główny w Jaworniku pozostała tam w nowo wybudowanym kościele. Pozostały figury Św.Św. Piotra i Pawła, Matki Boskiej i Św. Jana Ewangelisty, Boga Ojca w glorii promienistej, Ducha Św. oraz dwa obrazy z ołtarzy bocznych. W Krzesławicach wykorzystano pozostałe rzeźby pochodzące z tamtej świątyni poddając je konserwacji oraz wykonano kopię płaskorzeźby Boga Ojca wieńczącej szafę ołtarzową. W miejscu figur Św. Św. Piotra i Pawła stoją w Krzesławicach, pomiędzy kolumnami ołtarzowymi, poddane konserwacji figury nieokreślonych postaci w koronach (może władców starotestamentowych, może proroków lub świętych).
















Rzeźby te, na podstawie analogii do konwencji stylowej figur apostołów św. Piotra i Pawła (postacie w „roztańczonych” pozach z charakterystyczną gestykulacją rąk), datowane są na lata 1770 – 1780. Nie ustalono gdzie się znajdowały pierwotnie w jawornickim kościele. Nie było raczej dla nich miejsca w ołtarzu głównym a z uwagi na wysokość rzeźb nie wydaje się, aby mogły stać w którymś ołtarzu bocznym. Być może ustawione były w bocznych bramkach obejścia ołtarza głównego.



W opisie ołtarza głównego kościoła w Jaworniku, zamieszczonym w Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce z 1953 r., w polu środkowym znajduje się Grupa Ukrzyżowania z rzeźbami Matki Boskiej i św. Jana Ewangelisty u stóp Ukrzyżowanego Chrystusa. Na zdjęciu wykonanym w Jaworniku bezpośrednio przed rozbiórką ołtarza, w polu tym widnieje mały obraz w złoconej ramie. W Krzesławicach, powrócił do ołtarza tylko Ukrzyżowany Chrystus.
Figury Matki Boskiej i św. Jana pozostały w Jaworniku bez odwzorowania ich w scenie ukrzyżowania w Krzesławicach. Krucyfiks po konserwacji i wykonaniu powłok złotniczych, znajduje się w ozdobnej ramie retabulum, na tle odnowionego obrazu przedstawiającego panoramę Jerozolimy.

Foto: zdjęcia przedstawiające fragmenty ołtarza przed i w trakcie konserwacji - Aleksander Mitka, zdjecia przedstawiające stan obecny - autor strony /AŁ/
















W nowej aranżacji ołtarza głównego w Krzesławicach wykorzystane zostały dwie figury aniołów, usytuowane obecnie nad bramkami obejścia ołtarza. Z zapisu w protokole wizytacji biskupiej w kościele w Jaworniku z 1748 r. mówiącym o istnieniu oprócz ołtarza głównego trzech ołtarzy bocznych, wynika, iż rzeźby aniołów pochodzą z ówczesnego ołtarza bocznego. Prawdopodobnie powstały wcześniej niż sam barokowy ołtarz główny. Statyka postaci, oszczędne gesty rąk, duże głowy o owalnych „chłopskich” twarzach, proste fałdy długich szat – pozwalają określić ich powstanie na 2 połowę XVII wieku. Po rozebraniu starszego ołtarza bocznego figury aniołów przechowywane były w jawornickim kościele.

W 1997 r. Barbara Kalfas wykonała konserwację antepedium, osłony przedniej ściany mensy ołtarza. Wykonane ono jest z jedwabnej tkaniny, haftowanej metalowymi i bawełnianymi nićmi. Ma formę wydłużonego prostokąta o wymiarach 65 x 244,5 cm. Jego osnowę stanowi symetryczny wzór stylizowanych owoców ananasa w otoczeniu bujnych form liściastych. Po środku wyhaftowany jest złotymi literami napis IHS, otoczony promieniami. Poniżej oraz w dolnych rogach gałązki róż, haftowane kolorowymi nićmi bawełnianymi (kwiaty czerwone, łodygi zielone).














Foto: zdjęcia przedstawiające stan antepedium przed konserwacją - Barbara Kalfas, zdjęcia przedstawiające stan obecny - autor strony /AŁ/






Płótno antepedium było w bardzo złym stanie. Posiadało liczne zacieki, uszkodzenia mechaniczne a nawet ubytki powstałe w wyniku miejscowego zbutwienia. Jego konserwacja polegała na czyszczeniu przez tamponowanie roztworem z korzenia mydlnicy lekarskiej. Ze względu na znaczne zabrudzenia tkaniny, trwałe zacieki i przebarwienia włókien, ten sposób nie dał jednak pełnych efektów. Lepszy rezultat dało dopiero pranie w wodzie z dodatkiem wywaru z korzenia mydlnicy lekarskiej. Następnie brakujące fragmenty tkaniny uzupełnione zostały jedwabnym rypsem, naszyto cekiny żelatynowe oraz wymieniono bawełnianą podszewkę.








Ołtarz z kościoła w Jaworniku, choć nie jest dziełem wybitnym, po przeniesieniu i konserwacji w Krzesławicach stanowi wartościowy przykład krakowskiej snycerki z okresu późnego baroku, charakterystycznej dla małopolskich wiejskich kościółków z XVIII w.

Antoni Łapajerski
marzec 2007 r.


: Reklama : Patronat : Autorzy : Copyright 2004 - 2009 © NHMZ : v3.3 :